Grip op curriculumontwikkeling: 7 tips voor meer flow

Hoe je een complex traject soepeler kunt laten verlopen

Als onderwijskundig adviseur bij de academies van het paramedisch domein heb ik vijf teams begeleid bij hun curriculumontwikkelingstrajecten. De theoretische onderwijskundige stappen waren mij bekend, maar hoe zorg je dat het ook in de praktijk lukt en stroomt? Door mijn onderwijskundige kennis te combineren met mijn ervaring als professional organiser hielp ik, samen met collega-projectleiders, de curriculumteams om overzicht, flow en plezier te houden in dit complexe proces. Ik deel hier graag de 7 principes die voor mij inmiddels een vast onderdeel zijn van mijn ondersteuning bij curriculumontwikkelingstrajecten.

Werk met een interprofessioneel kernteam

Werk met een kernteam voor de hoofdlijnen en expertiseteams die input leveren op deelthema’s. Zo blijft het kernteam klein genoeg om te beslissen en het tempo erin te houden, terwijl er tegelijk genoeg inhoudelijke dekking is. Laat het proces vervolgens begeleiden door een ervaren projectleider van buiten de academie en de onderwijskundige van de academie. Zo werk je multidisciplinair en kan het curriculumteam zich focussen op inhoud, didactiek en pedagogiek.

Must have: structurele afstemming tussen projectleider en onderwijskundig adviseur is essentieel. De onderwijskundige voedt de projectleider met de onderwijskundige processtappen en bewaakt de inhoudelijke kwaliteit, en de projectleider bewaakt voortgang, draagvlak en organisatie. Dit geeft het team ruimte om creatief te zijn.

Zorg voor voldoende tijd en focus

Trek minstens twee jaar uit voor een curriculumherziening: een jaar voor analyseren, visie opstellen en ontwerpen, en een jaar voor het ontwikkelen van onderwijsmateriaal. Optimaliseer vervolgens de tijdsinvestering van het team door hen minstens 8 uur per week vrij te roosteren van andere activiteiten, verdeeld over hooguit twee dagdelen. Zo kunnen zij echt omschakelen naar hun ontwikkeltaken, brainstormen, uitwerken en meters maken, ondersteund door de onderwijskundige. De projectleider bewaakt de tijd en bepaalt in overleg met de onderwijskundige de focus voor elke sessie, zodat het team meteen aan de slag kan.

Praktische tip met impact: zorg voor een werkruimte weg van de reguliere werkplek. Een andere vleugel of verdieping is al genoeg om mensen uit hun dagelijkse modus te halen en onderbreking door collega’s te voorkomen.

Met een kernteam ga je sneller, met een docententeam kom je verder

We weten allemaal dat draagvlak bij een curriculumherziening cruciaal is, maar hoe pak je dat praktisch en efficiënt aan? Je wilt immers ook niet te veel tijd verliezen? Een paar werkwijzen die zich in mijn trajecten bewezen hebben:

• Gebruik momenten die al in ieders agenda staan — teamoverleggen of periodieke teamochtenden — om voortgang te delen, ideeën voor te leggen en input op te halen. Geef vervolgens ook terugkoppeling van wat je met die input hebt gedaan.
• Plaats korte mededelingen in de nieuwsbrief of in een nieuwskanaal in Teams.
• Bied collega’s de mogelijkheid om zich in te schrijven voor een (online) spreekuur, waarin zij hun ideeën of zorgen met het kernteam kunnen bespreken.

Zo voelt het curriculum als een gezamenlijke productie van het hele team, zonder dat je het kernteam vertraagt.

Tip: gebruik zowel tekst als visualisaties om ideeën en producten te delen, en plaats deze visualisaties ook op de afdeling, zodat de curriculumontwikkeling ook daar een plek krijgt en steeds meer gaat leven.

Werk doelgericht

Gebruik een mijlpalenpad zodat iedereen weet wat wanneer opgeleverd moet worden. Zorg vervolgens voor heldere doelen per overleg, zodat je doelgericht aan de slag kunt, de juiste zaken voorbereidt en blijft doorstappen. Op die manier kun je ook eenvoudig taken over de leden verdelen. 

Organiser-tip: maak aan het einde van elk overleg tijd om af te hechten. Afhechten houdt in dat je je werk zo achterlaat dat je de volgende keer snel aan de slag kunt: plaats in de kantlijn van een document reminders voor wat je de volgende keer moet uitwerken of uitzoeken voor het betreffende document, sla documenten op een vindbare manier op (een passende plek met een duidelijke naam) en sta stil bij wat er de volgende keer op de agenda komt. Zo zet je de flow door naar het volgende overleg.

Houd overzicht

Als je niet vindt wat je zoekt, verlies je kostbare tijd. Houd daarom overzicht in Teams: maak afspraken over waar wat wordt opgeslagen, gebruik gekleurde mappen, kies duidelijke namen voor documenten en mappen, en plaats oude versies in een archiefmap. Wijs iemand aan die dit maandelijks even opschoont. En voor het proces zelf: verzamel alle acties in één actielijst, besluiten in één besluitenlijst, en gebruik een vast template voor de agenda. 

Organiser-tip: een Excel-tabblad of een OneNote-pagina werkt hier prima voor — kies wat past bij hoe het team al werkt. En zet meteen op de actielijst het terugkerende item: ‘Teams opschonen’.

Zorg voor een warme overdracht tussen fases

Het team dat de eerste twee fases doorloopt (analyseren en ontwerpen) is niet altijd hetzelfde team dat op basis van het ontwerp het onderwijsmateriaal gaat ontwikkelen. Een warme, heldere overdracht is dan cruciaal. Gebruik bijvoorbeeld een dakpanconstructie: laat ontwerpers betrokken blijven bij het ontwikkelen, zodat zij de ideeën achter het ontwerp kunnen toelichten en erop kunnen toezien dat het ontwerp gevolgd wordt. Daarnaast is het belangrijk dat een heldere ontwikkelopdracht is geformuleerd met concrete kaders. Leg uit waarom besluiten zijn genomen, hoe elementen samenhangen, hoe ze bijdragen aan het leerproces en wat er concreet opgeleverd moet worden. Voorzie ontwikkelteams van uitgewerkte voorbeelden van te ontwikkelen materialen, train hen on the job door intensieve samenwerking met de onderwijskundige van de academie, en leg tussenproducten voor aan de eindgebruikers: studenten én docenten (denk aan handleidingen en beoordelingsformulieren).

Organiser-tip: leg in de ontwerpfase al afspraken vast over het gebruik van formats en de inrichting van Moodle, in een (Moodle)stijlboek. Zo houd je de informatievoorziening en het gebruik van Moodle uniform en overzichtelijk voor de student.

Tot slot: vertrouw op het proces

Curriculumherziening is in theorie een keurig stappenplan: analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, implementeren. In de praktijk is het vooral een creatief proces — de diepte in gaan, produceren, toch weer bijstellen, testen, helemaal opnieuw, en dan valt opeens alles op zijn plek. Dat hoort erbij. Vertrouw op het proces. Een team dat tijd, ruimte en richting krijgt, komt er. Soms langzamer dan je hoopt, soms verrassend snel.