Uitval en studentsucces bij Zuyd - Interview met Marcel van der Klink

De uitval van studenten: het is een vraag die leeft binnen Zuyd. Hoewel onze hogeschool het relatief goed doet vergeleken met landelijke cijfers, zien we de laatste tijd een toename. Dat heeft impact – niet alleen op de organisatie, bijvoorbeeld financieel, maar vooral op de student zelf. Stoppen met een studie gaat vaak gepaard met twijfel, stress of teleurstelling. Tegelijk is uitval niet altijd negatief: soms blijkt het juist een noodzakelijke stap richting een opleiding die beter past.

Dat roept een bredere vraag op: is uitval altijd slecht? Binnen Zuyd verschuift de focus daarom steeds meer van uitval naar studentsucces. Een begrip dat verder gaat dan blijven alleen, en ook draait om welzijn, studeerbaarheid en persoonlijke ontwikkeling. In dit interview met Marcel van der Klink (lector Professionalisering van het Onderwijs) verkennen we wat studentsucces betekent, waar de grootste kansen liggen en wat dit vraagt van iedereen binnen de hogeschool. 

Hoe vind jij dat het gaat met de uitval van studenten bij Zuyd?

‘We doen het als beste grote hogeschool van Nederland zeker niet slecht. Bij de benoeming van de beste hogeschool wordt er namelijk ook gekeken naar de uitvalcijfers. In 2023 lag de uitval bij Zuyd Hogeschool zo'n 4% onder het landelijk gemiddelde. We zien wel dat de laatste jaren de uitval toeneemt. Vorig jaar lag de uitval rond de 20 procent bij Zuyd. Van de studenten die instroomden in 2024 viel ongeveer 17 procent uit, van de studenten uit 2023 viel 21 procent uit. We weten overigens niet precies waardoor de uitval toeneemt. Grote hogescholen in de Randstad hebben sowieso meer uitval; omdat Zuyd relatief kleinschalig is denk ik dat studenten meer binding ervaren en het enigszins meevalt. Al blijft het ook bij ons een permanent vraagstuk.'

Bij Zuyd spreken we over studentsucces als we het hebben over het voorkomen van uitval. Wat is studentsucces? 

‘Studentsucces gaat eigenlijk over meer dan het voorkomen van uitval. Het omvat het doorlopen van een opleiding in de daarvoor bestemde tijd, studeerbaarheid en aandacht voor studentenwelzijn en – tevredenheid. Het gaat erom dat studenten niet alleen studiepunten halen, maar ook een gevoel van groei en vooruitgang ervaren.'

Wat zijn de voornaamste redenen waarom studenten stoppen met hun studie? 

‘Er zijn eigenlijk drie redenen te noemen: persoonlijke omstandigheden van de student; de match tussen student en opleiding (een student vindt de opleiding niet leuk of ervaart dat het beroep waarvoor wordt opgeleid toch niet helemaal past); de kleinste groep stoppers vindt de opleiding te weinig studeerbaar.’

Wie moet en kan wat doen om studentsucces te verbeteren?

‘Allereerst is het belangrijk om te erkennen dat studentsucces niet alleen de verantwoordelijkheid is van de individuele docent en student, maar van ons allemaal. We hebben binnen Zuyd dus allemaal de morele verantwoordelijkheid om een student zo goed mogelijk te helpen. Echt iedereen binnen de Hogeschool kan bijdragen!

Zo is het belangrijk om eisen te stellen aan de ontwikkeling van docenten op het gebied van pedagogische en didactische vaardigheden; maar het is ook belangrijk dat een student met vragen bij de balie of beveiliging vriendelijk begroet en goed geholpen wordt.'

Studentsucces wordt gezien als een samenspel van factoren. Welke factoren zijn volgens jou het meest beïnvloedbaar? 

‘Studentsucces gaat om studenten, opleiding en de hele omgeving die eromheen zit. Het meest beïnvloedbaar zijn opleidingscurricula. Je kunt hierin zorgen voor studentsucces door: 

• Voldoende en volledig te communiceren naar studiekiezers;
• Het eerste opleidingsjaar op de juiste manier in te richten met voldoende kennismaking met de beroepspraktijk;
• Een curriculumscan te doen en weloverwogen veranderingen door te voeren.

Let wel: je kunt communiceren en inrichten wat je wil, maar de echte toets zit toch in het eerste jaar. Als studenten in het eerste halfjaar uitvallen en wij kunnen de student goed begeleiden naar een andere opleiding binnen of buiten Zuyd, is dat weliswaar geen studiesucces, maar wél studentsucces.'

Eerder bracht jij het advies Sleutels voor Studeerbaarheid uit. Waarom komt er nu een nieuwe versie?

‘Studeerbaarheid en studentsucces zijn en blijven belangrijke thema’s bij Zuyd. Veel elementen uit de sleutels krijgen nu minder aandacht, ik vind het belangrijk om nieuwe inzichten toe te voegen en er opnieuw aandacht voor te vragen. Succesvol studeren vraagt permanent aandacht en moet een plek krijgen in de ambitieplannen van opleidingen. Het is niet “sexy”, en best complex. Maar uiteindelijk heeft dit wél enorme invloed op het succes van studenten en daarmee ook op de financiën van jouw opleiding. Een positieve tendens waarbij meer studenten succes ervaren kan bovendien ook leiden tot minder druk op de formatie bij opleidingen.’

Als we kijken naar de sleutels voor studiesucces: binding, toetsing, onderwijsprogramma, maar ook andere interventies, waar zie jij de grootste winstkans voor Zuyd? 

‘De grootste winst zit in het aanbieden van een goed curriculum waarin de vakken goed op elkaar aansluiten, waarin is nagedacht over samenhang en thema’s en er niet te veel vakken tegelijkertijd worden aangeboden. Studenten houden van rust en transparantie, dus zorg ook voor vaste roosters met weinig wijzigingen. 

Daarnaast is goede toetsing belangrijk: niet te veel, passend bij de leerstof en uitdagend genoeg. Verder is het handig om toetsen en herkansing gespreid aan te bieden om gokgedrag te voorkomen.

Het idee achter een stevig onderwijsprogramma is: ik word geprikkeld om het beste van mezelf te laten zien. Dat staat lijnrecht tegenover passief consumentisme. Onderwijs moet echt nieuwsgierig maken om te leren, zelf na te denken en verbanden te leren zien. Dat helpt bij studeerbaarheid én bij het uiteindelijk doorgroeien tot gewilde professionals.’

Hoe kunnen docenten eerder signalen herkennen dat een student dreigt uit te vallen, en wat vraagt dat van hun manier van begeleiden? 

‘Het gaat hier niet zo zeer om eerder signaleren, maar om je bewust zijn dat je als docent een rol hebt die breder is dan alleen vakinhoudelijk expert. Als docent heb jij een signalerende en ondersteunende rol bij dreigende uitval. Je moet weten in welke situatie je zelf actie kan of moet ondernemen en wanneer je meer gespecialiseerde hulp moet inschakelen (bijvoorbeeld doorverwijzen naar de studentpsychologen).

Als een les of taak voor een student minder begrijpelijk is, ben jij dan in staat om een alternatieve uitleg of desnoods een andere activiteit aan te bieden zodat diegene toch de lesstof tot zich kan nemen? Dat vraagt van docenten om zich te blijven ontwikkelen op didactisch gebied en het vraagt ook om ondersteuning van docenten door onderwijskundigen.’

Zijn er ook interventies die we kunnen nemen om studenten die toch uitvallen goed op te vangen? Wat is daar dan voor nodig? 

‘De opvang van studenten bij uitval is een collectieve verantwoordelijkheid. Zeker als een student binnen het eerste jaar van de opleiding uitvalt is dat eigenlijk goed nieuws. Als jij er vervolgens voor zorgt dat die studenten ergens anders goed terecht komt en iedere opleiding doet dat, komen er ook studenten via die weg weer naar jouw opleiding terug. Oók dat is studentsucces en deel van onze taak als hogeschool. 

Teleurstelling over uitstroom is niet altijd nodig. Als je een student die uitvalt kunt ondersteunen om ergens anders succesvol in te stromen, is ook dat studentsucces – én onderdeel van jouw rol als docent, coach, opleidingsmanager of studentbegeleider.